Monday, July 13, 2020

လူမျိုးစုရေးရာ ပဋိပက္ခများ (အပိုင်း-၈)


(၃) ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့် (Autonomy)
ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ဆိုတာကို ကွဲပြားခြားနားမှုများအား အပြန်အလှန် အသိအမှတ်ပြုလက်ခံပြီး၊ စည်းလုံးညီညွတ်ရေးကို ထိန်းသိမ်းထားပေးနိုင်စေတဲ့ နိုင်ငံရေးအစီအမံတခုအဖြစ် အသုံးပြုလေ့ ရှိကြပါတယ်။ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ဆိုတဲ့ စကားလုံးဟာ ဂရိဘာသာ auto (အဓိပ္ပာယ်– ကိုယ်ပိုင်) နဲ့ nomos (အုပ်ချုပ်ခြင်း) စတာတွေကနေ ဆင်းသက်လာတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီသဘောတရားကို ယနေ့ခေတ်ကာလမှာ ဒဿနိကဗေဒ၊ သဘာဝသိပ္ပံနဲ့ နိုင်ငံရေးသိပ္ပံစတဲ့ ဘာသာရပ်နယ်ပယ် သုံးခုမှာ အသုံးပြုကြပါတယ်။ ဒဿနိကဗေဒပညာရှင်များက ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ဆိုတာကို ကိုယ့်ကြမ္မာ ကိုယ်စီရင်ခွင့်ရှိတဲ့ တဦးချင်းပါဝါအဖြစ် သတ်မှတ်ထားကြပါတယ်။ သဘာဝသိပ္ပံပညာရှင်များကတော့ organic independence အဖြစ် သတ်မှတ်ထားကြပြီး၊ နိုင်ငံရေးသိပ္ပံဘာသာရပ်နယ်ပယ်မှာတော့ အုပ်ချုပ်ရေး၊ နိုင်ငံရေးရှုထောင့်ကနေ ရှုမြင်လေ့လာကြပါတယ်။ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ဆိုတာကို အချို့သော အင်စတီကျူးရှင်းများမှာ နိုင်ငံတော်ရဲ့ ဝင်ရောက်စွက်ဖက်မှုကို ကန့်သတ်ပြီး၊ လူနည်းစု များကို စောင့်ရှောက်ပေးတဲ့ နိုင်ငံရေးအစီအမံတခုအဖြစ် ရှုမြင်ထားကြပါတယ်။
ဒေသအခြေစိုက် နိုင်ငံရေးရာ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့် (territorial political autonomy) ဆိုတာ နိုင်ငံတော်အတွင်းမှာ မှီတင်းနေထိုင်တဲ့ အခြားလူမျိုးစုများနဲ့ ကွဲပြားသော လူမျိုးစုများရဲ့ အခြေချ နေထိုင်ရာ ဒေအချို့ကို ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသအဖြစ် သတ်မှတ်ပေးတဲ့ နိုင်ငံရေးအစီအမံတခု ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီစနစ်မှာ အားနည်းချက်တခု ရှိပါတယ်။ အကယ်၍ အခြေချနေထိုင်သူတွေက တနေရာကနေ တနေရာကို ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်မှုများပြားလာချိန်မှာ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသမှာ ယခင်က ရှိနေတဲ့ လူများစုက လူနည်းစုပြန်ဖြစ်သွားတဲ့အခါ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသရဲ့ လူမျိုးစုခေါင်းဆောင်များမှာ legitimacy ဆုံးရှုံးသွားမှု ဖြစ်ပါတယ်။
(၄) Power-sharing arrangements
နိုင်ငံတကာ အဖွဲ့အစည်းများက ပါဝါခွဲဝေကျင့်သုံးတဲ့ နိုင်ငံရေးအစီအမံများကို အားပေးထောက်ခံ လေ့ရှိပါတယ်။ သံတမန်ရေးရာ carrots and sticks များကို အသုံးပြုပြီး ပဋိပက္ခပြီးဆုံးစ နိုင်ငံတွေမှာ ပါဝါခွဲဝေမှုအစီအမံများကို သက်ဆိုင်ရာ လူမျိုးစုများက လက်ခံလာအောင် လုပ်ဆောင်ပေးတတ်ကြ ပါတယ်။ ဒီလိုအစီအမံများကို ပဋိပက္ခဖြစ်ပွားမှုရေချိန် တင်းမာမြင့်မားနေချိန်မှာ ချပြဆွေးနွေးဖို့ ခဲယဉ်းလှပေမယ့်၊ ရေချိန်လျော့သွားပြီး စစ်ရေးထိပ်တိုက်ရင်ဆိုင်မှုပြုလုပ်ရန် ခက်ခဲလာချိန်တွေမှာတော့ ချပြဆွေးနွေးဖို့ အဆင်ပြေလာတတ်ပါတယ်။
ပါဝါခွဲဝေမှုများကို လက်တွေ့ကျင့်သုံးရာမှာ အခြေအနေ၊ အချိန်အခါ ထည့်သွင်းစဉ်းစား ရမှုတွေရှိတဲ့အတွက် ပဋိပက္ခအားလုံးအတွက် အသုံးပြုနိုင်တဲ့ တခုတည်းသော သဏ္ဍာန်ဆိုတာတော့ မရှိနိုင်ပါဘူး။ ရေရှည်မှာ ဒီမိုကရေစီစနစ်ကျင့်သုံးမှုက အကောင်းဆုံးဖြစ်ပေမယ့်၊ ဒီမိုကရေစီ အသွင်ကူးပြောင်းမှု စတင်ချိန်မှာကတည်းက လူနည်းစုအခွင့်အရေးများ ပေးအပ်ခြင်း၊ လူမျိုးစု အားလုံးရဲ့ အခွင့်အရေးတွေ တန်းတူညီမျှရှိတဲ့ လုံခြုံရေးအင်အားစုများ တည်ဆောက်ခြင်း စတာတွေက ရေရှည်ခံငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် အကျိုးဖြစ်ထွန်းစေနိုင်ပါတယ်။
ပါဝါခွဲဝေတဲ့ နိုင်ငံရေးအစီအမံများကို အကောင်အထည်ဖော်ဆောင်ရွက်ရာမှာ ပဋိပက္ခထဲမှာ ပါဝင်တဲ့ အစွန်းမရောက်သော နိုင်ငံရေးခေါင်းဆောင်များ ပါဝင်ပြီး၊ သူတို့ရဲ့ ဦးဆောင်မှုကို လူထုက အသိအမှတ်ပြုခြင်း၊ လက်တွေ့ဆောင်ရွက်ရာမှာ အရင်းအမြစ်များကို တန်းတူညီမျှ ခွဲဝေအသုံးပြုခြင်း၊ တဘက်နှင့်တဘက် အနိုင်ယူရန် ဆန္ဒမရှိပဲ ငြိမ်းချမ်းစွာ အတူယှဉ်တွဲနေထိုင်လိုသည့် နိုင်ငံရေး ယဉ်ကျေးမှု ထွန်းကားခြင်း စတဲ့ အခြေအနေတွေ ရှိနေမယ်ဆိုရင် အောင်မြင်မှုနှုန်း မြင့်မားပါတယ်။
လူမျိုးစုပဋိပက္ခများကို ပါဝါခွဲဝေတဲ့ အစီအမံများနဲ့ ဖြေရှင်းရာမှာ လူနည်းစုများရဲ့ အကျိုးစီးပွားများကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်နိုင်ရေးအတွက် inclusive decision making သဘောတရားကို အကောင်အထည်ဖော်ဆောင်ဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ ဒီသဘောတရားအရ ဗဟိုအစိုးရရဲ့ central decision making organs တွေထဲမှာ လူနည်းစုခေါင်းဆောင်များပါဝင်ဖို့ ဆောင်ရွက်ရန်လိုအပ်ပြီး၊ ဒီခေါင်းဆောင်များက လူနည်းစုများရဲ့ စစ်မှန်သောအသံများကို ကိုယ်စားပြုဖော်ဆောင်ပေးရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
အချို့ပညာရှင်များကတော့ လူနည်းစုခေါင်းဆောင်များကို ဗဟိုအစိုးရမှာ ထည့်သွင်းထားတဲ့ သဘောတရားထက်စာရင် လူမျိုးစုများနဲ့ ပတ်သက်တဲ့ စီမံခန့်ခွဲမှုရေးရာများကို သီးခြားဝန်ကြီးဌာနများ သတ်မှတ်ထားရှိပြီး၊ ဒီဝန်ကြီးဌာနများမှာ လူမျိုးစုအုပ်စုများရဲ့ ဆုံးဖြတ်ခွင့်များရှိလာစေရန် လုပ်ဆောင်ပေးခြင်းဖြစ်တဲ့ partitioned decision making က ပိုမိုထိရောက်တယ်လို့ ဆိုကြပါတယ်။
အချို့ပညာရှင်များကတော့ ပါဝါခွဲဝေမှုပြုလုပ်ရာမှာ နယ်မြေဒေသဆိုင်ရာ သဘောတရားကို အခြေခံမည်လား၊ လူ့အဖွဲ့အစည်းကို အခြေခံမည်လား ဆိုတဲ့ အချက်ကို အဆိုပြုမှုနဲ့ ငြင်းဆိုမှုတွေ ပြုလုပ်ကြပါတယ်။ နယ်မြေဒေသ သဘောတရားကို အခြေခံမှုဟာ လူမျိုးစုဖယ်ဒရယ်စနစ်ကို ဖော်ဆောင်ပြီး၊ လူ့အဖွဲ့အစည်းကို အခြေခံမှုက ethnocorporatism စနစ်ကို ဖော်ဆောင်ပေးနိုင်ပါတယ်။ Ethnocorporatism စနစ်ဆိုရာမှာ လူမျိုးစုများကို ပါဝါခွဲဝေပေးခြင်းက နယ်မြေဒေသအပေါ်မှာ အခြေမခံပဲ သက်ဆိုင်ရာ လူ့အဖွဲ့အစည်းအပေါ် အခြေခံပါတယ်။ ဥပမာ အားဖြင့် နယ်မြေဒေသတခုမှာ အေ၊ ဘီ၊ စီ စတဲ့ လူမျိုးသုံးစု နေထိုင်ရာမှာ သက်ဆိုင်ရာ လူမျိုးအလိုက် လူမျိုးစုလွှတ်တော်များ ထားရှိပေးခြင်း၊ သူ့လူမျိုးစုနဲ့ သူ အုပ်ချုပ်နိုင်သော အုပ်ချုပ်ရေး ယန္တရားများ ထားရှိပေးခြင်း စတာတွေ ဖြစ်ပါတယ်။
ပါဝါခွဲဝေမှုဆိုင်ရာ နိုင်ငံရေးအစီအမံများ ပြုလုပ်ရာမှာ နိုင်ငံရေးခေါင်းဆောင်များအနေနဲ့ ကြီးမားတဲ့ စိန်ခေါ်မှုတွေကို ကြုံတတ်ရလေ့ရှိပါတယ်။ inclusive decision-making ဖော်ဆောင်ရာမှာ ဗဟိုအစိုးရ ဆုံးဖြတ်ချက်များ deadlock ဖြစ်သွားအောင် နိုင်ငံရေးကစားခံရတဲ့ စိန်ခေါ်မှုတွေ ဖြစ်လာတတ်ပါတယ်။ partitioned decision-making ဖော်ဆောင်ရာမှာလဲ လူမျိုးစုနယ်မြေတွေမှာ စစ်ဘုရင်တွေ ကြီးစိုးမှုများ မတော်တဆ ရှိလာတဲ့အခါ စစ်အင်အား တိုးချဲ့လာပြီး၊ ဗဟိုအစိုးရကို ခြိမ်းချောက်မှုပြုတဲ့ စိန်ခေါ်မှုတွေ ဖြစ်လာတတ်ပါတယ်။
အကြီးမားဆုံးစိန်ခေါ်မှုကတော့ နိုင်ငံရေးအသွင်ကူးပြောင်းမှုများ ပြုလုပ်ချိန်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။ နိုင်ငံရေး အသွင်ကူးပြောင်းချိန်မှာ ခေါင်းဆောင်များအကြား စိုးရိမ်မှု၊ သံသယဖြစ်မှုနဲ့ မရေရာမှုတွေ ပေါ်ထွက်လာတတ်ပါတယ်။ လူနည်းစုခေါင်းဆောင်များက လူမျိုးကြီးဝါဒ ကျင့်သုံးပြီး၊ အနိုင်ယူ လွှမ်းမိုးလာမှာကို စိုးရိမ်တတ်ကြသလို၊ လူမျိုးစုခေါင်းဆောင်များကလဲ နိုင်ငံရေးအသွင်ကူးပြောင်းမှုကို အခွင့်ကောင်းယူပြီး ခွဲထွက်ရေးလှုပ်ရှားမှုတွေ ဖြစ်လာမှာကို စိုးရိမ်လေ့ရှိကြပါတယ်။ ဒီအတွက် ပါဝါခွဲဝေမှု နိုင်ငံရေးအစီအမံများမှာ fear-reducing mechanisms များကို စနစ်တကျ ထည့်သွင်းထားဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။
နိဂုံး
Chiapas ကနေ Chechnya အထိ၊ India ကနေ Indonesia အထိ၊ Algeria ကနေ Angola နဲ့ Afghanistan အထိ ဖြစ်ပွားခဲ့တဲ့ ကမ္ဘာ့ပဋိပက္ခများစွာမှာ ethnic factor က အရေးကြီးဆုံး အခန်းကဏ္ဍကနေ ပါဝင်နေခဲ့ပါတယ်။ လူမျိုးစုရေးရာ ပဋိပက္ခများကြောင့် ဖြစ်ပွားခဲ့တဲ့ ပြည်တွင်းစစ်တွေ၊ လူမျိုးတုန်းသတ်ဖြတ်မှုတွေ၊ လူ့အခွင့်အရေး ချိုးဖောက်မှုတွေမှာ သားကောင်ဖြစ်ခဲ့ရသူတွေလဲ သန်းပေါင်းများစွာ ရှိနေခဲ့ပြီ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီပဋိပက္ခတွေကို ဖြေရှင်းနိုင်ဖို့အတွက် ပဋိပက္ခဖြစ်ပွားရတဲ့ အကြောင်းရင်းများကို စနစ်တကျ လေ့လာဖော်ထုတ်ပြီး၊ multi-ethnic context ပေါ်မှာ အခြေခံတဲ့ ဒီမိုကရေစီအသွင်ကူးပြောင်းမှုတရပ် အောင်မြင်စွာ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်ရေးအတွက် လိုအပ်တဲ့ အခြေအနေ (conditions) များ ဖန်တီးခြင်း၊ ပဋိပက္ခဖြေရှင်းနိုင်သော နိုင်ငံရေးအစီအမံများ အကောင်အထည် ဖော်ခြင်းများ လုပ်ဆောင်ရန် အရေးကြီးပါကြောင်း ရေးသားတင်ပြအပ်ပါတယ်။
ခင်မမမျိုး (၂၄၊ ၄၊ ၂၀၁၃)
ရည်ညွှန်းကိုးကား
Akbar, Ahmed S. 1995. Ethnic Cleansing”: A Metaphor of Our Time? Ethnic and Racial Studies 18(1):1-20.
Blindenbacher, R and Koller, A (Eds) (2002) Federalism in a changing world: Learning from each other: Scientific background, proceedings and plenary speeches of the International Conference on Federalism 2002, Montreal: Mc Gill-Queens University Press.
Brownlie I, (1998) Principles of public international law, Oxford: Clarendon Express.
Bonacich, Edna.1972. A Theory of Ethnic Antagonism: The Split Labor Market. American Sociological Review 38: 547-59.
Blagojevic, Bojana. 2004. Ethnic Conflict and Post-Conflict Development: Peacebuilding in Ethnically Divided Societies. Ph.D. diss., Rutgers University.
Crawford, Beverly. 1998. The Causes of Cultural Conflict: An Institutional Approach. In The Myth of ‘Ethnic Conflict, edited by Beverly Crawford and Ronnie D. Lipschutz. International and Area Studies Research Series/Number 98. Berkeley: University of California.
De Varennes, Fernand. 2003. Peace Accords and Ethnic Conflicts: A Comparative Analysis of Content and Approaches. In Contemporary Peacemaking: Conflict, Violence and Peace Process, edited by John Darby and Roger MacGinty. New York: Palgrave Macmillan.
Diamond, L and Plattner, M (1994) Nationalism, ethnic conflict and democracy, Baltimore: The John Hopkins University Press and National Endowment for Democracy.
Dixon, William J. 1994. Democracy and the Peaceful Settlement of International Conflict. American Political Science Review 88(1):14.
Earle, V (1968) Federalism: Infinite variety in theory and practice, Illinois: Peacock Publishers.
Enloe, Cynthia. 1981. The Growth of the State and Ethnic Mobilization: The American Experience. Ethnic and Racial Studies 4: 123-36.
Fearon, James D. and David D. Laitin. 1996. “Explaining Inter-ethnic Cooperation.” The American Political Science Review 90(4):715,730.
Franck, T (Ed) (1968) Why federations fail: An inquiry into the successful requisites for successful federalism New York: New York University Press.
Gagnon, A & Tully J (2001) Multinational democracies, Cambridge: Cambridge University Press.
Ganguly, Rajat. 1998. Why Do Ethnic Groups Mobilize? In National Identities and Ethnic Minorities in Eastern Europe, edited by R. Taras. New York: St. Martin’s Press.
Ghai, Y (Ed) (2001) Autonomy and ethnicity: Negotiating competing claims in multi-ethnic states, Cambridge: Cambridge University Press.
Gurr, Ted Robert. 1993. Why Minorities Rebel: A Global Analysis of Communal Mobilization and Conflict Since 1945. International Political Science Review 14(2).
Hannan, Michael T. 1979. The Dynamics of Ethnic Boundaries in Modern States. In National Development and the World System, edited by J. W. Meyer and Michael T. Hannan. Chicago: University of Chicago Press.
Horowitz, Donald L. 1985. Ethnic Groups in Conflict. Los Angeles: University of California Press.
Jalali, Rita and Lipset, Seymour Martin. 1992-93. Racial and Ethnic Conflicts: A Global Perspective. Political Science Quarterly 107(4):595-597, 600.
Knop, K, Ostry S, Simeon, R and Swinton K (Eds) (1995) Rethinking federalism: Citizens, markets and governements in a changing world, Vancouver: University of British Columbia Press.
Kaufman, Chaim. 1996. Possible and Impossible Solutions to Ethnic Wars. International Security 21(2):138, 143.
Lake, David A. and Donald Rothchild. 1996. Ethnic Fears and Global Engagement: The International Spread and Management of Ethnic Conflict. Working Paper. In Columbia International Affairs Online, http://www.ciaonet.org.
Lapidoth R (1996) Autonomy: Flexible solutions to ethnic conflicts, Washington DC: USIP Press.
Nagel, Joane. 1986. The Political Construction of Ethnicity. In Competitive Ethnic Relations, edited by Susan Olzak and Joane Nagel. Boston: Academic Press.
Olzak, Susan and Joane Nagel, eds. 1986. Competitive Ethnic Relations. Orlando and Boston: Academic Press.
Prazauskas, Algis. 1991. Ethnic Conflicts in the Context of Democratizing Political Systems. Theory and Society 20:581-2, 592-6.
Reychler, Luc. 1999. Democratic Peace-Building and Conflict Prevention: The Devil is in Transition. Leuven: Leuven University Press, Center for Peace Research and Strategic Studies (CPRS), 1999.
Roe, Paul. 2005. Ethnic Violence and the Societal Security Dilemma. New York: Routledge.
Rothschild, Joseph. 1981. Ethnopolitics: A Conceptual Framework. New York: Columbia University Press.
Somer, Murat. 1997. Explaining the Hardly Predictable: Causes and Consequences of Ethnification. Working Paper. In Columbia International Affairs Online, http://www.ciaonet.org.
Suny, Ronald Grigor. 2001. “Constructing Primordialism: Old Histories for New Nations,” The Journal of Modern History 73(4):869-870, 896.
Williams, R.M. 1994. The Sociology of Ethnic Conflicts: Comparative International Perspectives. Annual Review of Sociology 20:55.

လူမျိုးစုရေးရာ ပဋိပက္ခများ (အပိုင်း-၇)


(၂) Federalism
ဖယ်ဒရယ်ဝါဒနဲ့ ပတ်သက်ပြီး အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုရာမှာ ဖွင့်ဆိုချက်နည်းလမ်းတွေအပေါ်မှာ မူတည်ပြီး ရှုပ်ထွေးမှုတွေရှိကြောင်း ပညာရှင်အများစုက လက်ခံထားကြပါတယ်။ သုတေသီပညာရှင်တယောက်က ဖယ်ဒရယ်ဝါဒနဲ့ ပတ်သက်ပြီး အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက် (၂၆၇) မျိုးရှိကြောင်း ဆိုထားခဲ့ပါတယ်။ ဒီစာတမ်းမှာ ဖယ်ဒရယ်ဝါဒ ဆိုတာကို နိုင်ငံရေးအစုအဖွဲ့တခုမှ နိုင်ငံရေးအရ ပေါင်းစပ်မှုနဲ့ နိုင်ငံရေးအရ လွတ်လပ်ခွင့်များကို အသုံးပြုပြီး၊ အချို့ပြည်သူ့ရေးရာများမှာ စုပေါင်းအုပ်ချုပ်ခြင်း၊ အချို့ပြည်သူ့ ရေးရာများမှာ သီးခြားခွဲဝေအုပ်ချုပ်ခြင်းများ ပြုလုပ်မှုဆိုင်ရာ ဒဿနိကအတွေးအမြင် တခုအဖြစ် ရှုမြင် ရေးသားထားပါတယ်။
ဖယ်ဒရယ် ပြည်ထောင်စုစနစ်ဆိုတာက သီးခြားနိုင်ငံရေးစနစ်တခုဖြစ်ပြီး၊ အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် နိုင်ငံတခုမှာ ဖယ်ဒရယ်အစိုးရနဲ့ ဒေသဆိုင်ရာ အစိုးရဆိုပြီး အနည်းဆုံး အစိုးရနှစ်ခု ရှိနေတဲ့ စနစ်တခုဖြစ်ပါတယ်။ ဖယ်ဒရယ်ပြည်ထောင်စုစနစ်မှာ နိုင်ငံရေး အစီအမံတွေက ဗဟိုမှာပဲ ချုပ်ကိုင်ထားခြင်း မရှိပါဘူး။ separation of powers က အလျားလိုက် သဏ္ဍာန်အနေနဲ့ရော၊ ဒေါင်လိုက် သဏ္ဍာန်ပါ ရှိပါတယ်။ ဖယ်ဒရယ် အစိုးရနဲ့ သက်ဆိုင်ရာ ပြည်နယ်အစိုးရတွေ ရှိပါတယ်။ ဖယ်ဒရယ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်နဲ့ လူမျိုးစု လွှတ်တော်များ ရှိပါတယ်။ တရားစီရင်ရေး စနစ်တွေ ကွဲပြားမှု ရှိနိုင်ပါတယ်။ ဖဒရယ်ပြည်ထောင်စု ဆိုင်ရာ နိုင်ငံရေး အစီအမံများမှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံကဲ့သို့ quasi- federal arrangements၊ ဂျာမဏီနိုင်ငံကဲ့သို့သော unitarian federal arrangements စတာတွေကနေ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုရဲ့ constitutional federal arrangements တွေအထိ သဏ္ဍာန် အမျိုးမျိုး၊ အာဏာ ခွဲဝေမှု (division of powers) အမျိုးမျိုး ကွဲပြားကြပါတယ်။
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုရဲ့ အာဏာခွဲဝေမှုမှာတော့ ဖဒရယ် အစိုးရအတွက် သတ်မှတ်ထားတဲ့ delegated powers (ပြည်တွင်းနှင့် နိုင်ငံတကာ ကုန်သွယ်ရေးကို regulate လုပ်ရန်၊ ငွေ စက္ကူ ထုတ်လုပ်မှု စစ်ကြေငြာမှု၊ လက်နက်ကိုင်တပ်များ ထားရှိမှု၊ စာပို့စနစ်၊ စာချုပ်စာတမ်းများ လက်မှတ်ရေးထိုးမှု)၊ ပြည်နယ်အစိုးရများအတွက် သတ်မှတ်ထားတဲ့ reserved powers (ပြည်တွင်းကုန်သွယ်ရေးကို regulate လုပ်ရေး၊ ကျောင်းများ တည်ထောင်ရေး၊ သက်ဆိုင်ရာ ပြည်နယ်အလိုက် ဥပဒေများ ပြဌာန်းရေးနဲ့ ရွေးကောက်ပွဲများ ကျင်းပရေး)၊ ဖဒရယ်အစိုးရနဲ့ ပြည်နယ်အစိုးရများက ရှယ်ယာလုပ်ရန် သတ်မှတ်ထားတဲ့ concurrent powers (အခွန်ကောက်ရေး၊ တရားရုံးများ တည်ထောင်ရေးနဲ့ ချေးငွေ ရယူရေး) စတာတွေ ပါဝင်ပါတယ်။
ဖယ်ဒရယ်ပြည်ထောင်စုစနစ်မှာ multinational/multi-ethnic သဘောသဘာဝနဲ့ mono-national သဘောသဘာ၀ ဆိုပြီး အမျိုးအစား နှစ်မျိုးကို ကျင့်သုံးလေ့ရှိကြပါတယ်။ multinational/multi-ethnic အမျိုးအစားကို ကျင့်သုံးရာမှာ တိုင်းပြည်တွင်းမှာ လူမျိုးစုအခြေစိုက် ပြည်နယ်များကို ခွဲခြားသတ်မှတ်ပြီး၊ ဒီပြည်နယ်များမှာ လူမျိုးစုအခြေပြု ဒေသဆိုင်ရာ အစိုးရများ ထားရှိပါတယ်။
mono-national သဘောသဘာဝရှိတဲ့ ဖယ်ဒရေးရှင်းအမျိုးအစားကို ကျင့်သုံးရာမှာတော့ ဒေသများကို ခွဲခြားသတ်မှတ် ထားပေမယ့် လူမျိုးစုများကို အခြေပြု ခွဲခြားသတ်မှတ်ထားခြင်း မရှိပါဘူး။ တိုင်းပြည် တည်ဆောက်ရေးကိုသာ ဦးစားပေးပြီး၊ တိုင်းပြည်တွင်းက လူမျိုးစုရေးရာ ကွဲပြားခြားနားမှုတွေကို အလေးပေးခြင်း မရှိတော့ပဲ နိုင်ငံသူ၊ နိုင်ငံသားများ စုပေါင်းနေထိုင်ခြင်း အသွင်ကို ဆောင်ပါတယ်။ လူမျိုးစုရေးရာထက် နိုင်ငံသားရေးရာကို ပိုပြီး အလေးထားပါတယ်။ ဒီလို နိုင်ငံတော်ဖယ်ဒရေးရှင်း သဏ္ဍာန်ရဲ့ ဥပမာကတော့ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုဖြစ်ပြီး၊ အမေရိကန်ဘွဲ့ရ အာရှ၊ အာဖရိကနဲ့ လက်တင်အမေရိက နိုင်ငံသားပညာရှင်အချို့က ဒီဥပမာအတိုင်း သူတို့ရဲ့ နိုင်ငံမှာ ပြန်လည်ကျင့်သုံးဖို့ အဆိုပြုလေ့ရှိကြပါတယ်။
အချို့ပညာရှင်များကတော့ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုရဲ့ တိုင်းပြည်တည်ထောင်ဖြစ်ပေါ်တိုးတက်မှု သမိုင်းကြောင်းဟာ အခြားနိုင်ငံများနဲ့ မတူညီတာကြောင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ကျင့်သုံးတဲ့ mono-national model အတိုင်း တိုင်းရင်းသားလူမျိုးပေါင်းစုံ စုပေါင်းနေထိုင်ပြီး၊ လူမျိုးစုရေးရာ ပဋိပက္ခများ ဖြစ်ပွားနေတဲ့ နိုင်ငံတွေမှာ ကျင့်သုံးလို့ မရနိုင်ကြောင်း ထောက်ပြပြောဆိုထားကြပြီး၊ လူမျိုးစုရေးရာ ပဋိပက္ခများရဲ့ နယ်မြေပိုင်နက်ဆိုင်ရာ ပြဿနာကို လူမျိုးစုရေးရာ ဖယ်ဒရယ်ဝါဒ (ethnic federalism) ကသာ ဖြေရှင်းပေးနိုင်ကြောင်း အဆိုပြုထားကြပါတယ်။
လူမျိုးစုရေးရာ ဖယ်ဒရယ်ဝါဒဟာ လူမျိုးစုများကို ဒေသဆိုင်ရာ အစိုးရယူနစ်များအဖြစ် သတ်မှတ် အသိအမှတ်ပြုပေးနိုင်တာကြောင့် တိုင်းပြည်ရဲ့ စည်းလုံးညီညွတ်ရေး၊ အချုပ်အခြာအာဏာ တည်တံ့ ခိုင်မြဲရေးကို ထိခိုက်ခြင်းမရှိပဲ၊ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများရဲ့ တောင်းဆိုချက်များကို ဖြည့်ဆည်းပေးနိုင်တဲ့ အဖြေတရပ်ဖြစ်ကြောင်း ပညာရှင်အချို့က ရေးသားဖော်ပြခဲ့ပါတယ်။ လူမျိုးစုများကို သက်ဆိုင်ရာ လူမျိုးစုအလိုက်အသိအမှတ်ပြုပြီး၊ တိုင်းပြည်ရဲ့ နိုင်ငံသားများအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုထားခြင်းကြောင့် လူမျိုးစုရေးရာ ဖယ်ဒရယ်ဝါဒမှာ dual identity လက္ခဏာဆောင်ပြီး၊ လူမျိုးစုများအကြားက ညီညွတ်ရေး ကို တည်ဆောက်နိုင်ကြောင်း ဒီဝါဒကို ထောက်ခံသူများက အဆိုပြုကြပါတယ်။
သို့ပေမယ့် ကန့်ကွက်သူအချို့ကလဲ လူမျိုးစုရေးရာ ဖယ်ဒရယ်ဝါဒရဲ့ အားနည်းချက်အချို့ကို မီးမောင်းထိုးပြထားကြပါတယ်။ ပထမအချက်ကတော့ လူမျိုးစု အမျိုးအစားများ အလွန်အမင်း များပြားနေပါက သက်ဆိုင်ရာ လူမျိုးစုငယ်လေးများရဲ့ နယ်မြေဒေသကို ခွဲခြားသတ်မှတ်ဖို့ ခဲယဉ်းမှု ဖြစ်ပါတယ်။ ဒုတိယတချက်ကတော့ လူမျိုးစုတခုထဲမှာတင် လူနည်းစု လူမျိုးများ ထပ်မံ ကွဲပြားနေပြီး၊ နယ်မြေတခုအပေါ်မှာ အခြေခံပြီး လူမျိုးစုတခုကို အုပ်ချုပ်ခွင့်ပေးလိုက်မယ်ဆိုရင် လူနည်းစု လူမျိုးများရဲ့ အခွင့်အရေးများ ဆုံးရှုံးနိုင်မှု ဖြစ်ပါတယ်။ တတိယတချက်ကတော့ လူမျိုးစုများကို ဒေသများ ခွဲဝေသတ်မှတ်ရာမှာ သက်ဆိုင်ရာ နယ်မြေအလိုက် သယံဇာတအရင်းအမြစ်များ၊ ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးနိုင်မှု အခြေအနေများ၊ ကူးသန်းရောင်းဝယ်နိုင်မှု အခြေအနေများ ကွဲပြားခြားနားမှုရှိနေပြီး၊ လူမျိုးစုများအကြား တန်းတူညီမျှမှု မရှိခြင်း (ethnic-based inequality) ဖြစ်ပွားသွားစေမှု ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီအခါမှာ ဖယ်ဒရယ်စနစ်ရဲ့ အရေးကြီးဆုံး လိုအပ်ချက်ဖြစ်တဲ့ fiscal federalism ကို ထိခိုက်လာနိုင်ကြောင်း သုံးသပ်ထားကြပါတယ်။ Mono-national model နဲ့ ethnic based federal model တွေနဲ့ ရွေးချယ်မှုနဲ့ ပတ်သက်ပြီး ပညာရှင်များအကြားမှာ အငြင်းပွားမှုတွေ ရှိနေဆဲပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
(ဆက်လက်ဖော်ပြပါမည်)
ခင်မမမျိုး (၂၀၁၃)

လူမျိုးစုရေးရာ ပဋိပက္ခများ (အပိုင်း-၆)


လူမျိုးစုရေးရာ ပဋိပက္ခများအား ဖြေရှင်းနိုင်သော နိုင်ငံရေးအစီအမံများ
(၁) Consociational Democracy
Consociational Democracy ဆိုတာက တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ စုပေါင်းနေထိုင်တဲ့ နိုင်ငံတွေနဲ့ အခြားသော ယဉ်ကျေးမှူဓလေ့ထုံးစံ ကွဲပြားခြားနားမှုရှိနေတဲ့ နိုင်ငံတွေမှာ နိုင်ငံရေး လူ့အဖွဲ့အစည်း တရပ် ထူထောင်တဲ့အခါ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်တဲ့ ပြဿနာတွေကို ကျော်လွှားနိုင်မယ့် နည်းလမ်းတွေကို ရှာဖွေအကောင်အထည်ဖော်တဲ့ နိုင်ငံရေးအစီအမံ (political arrangement) တခုပါ။
ဒီသဘောတရားဟာ လူမျိုး၊ စာပေ၊ ကိုးကွယ်မှုနဲ့ ယုံကြည်ချက်တွေမှာ နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း ခြားနားမှုရှိနေတဲ့ လူ့အဖွဲ့အစည်းတွေအတွက် သင့်လျော်မယ့် democratic rule ပုံစံကို ဖော်ညွှန်းထားပါတယ်။ အဲဒီမှာ ကွဲပြားနေတဲ့ လူ့အဖွဲ့အစည်းတွေကို ညှိနှိုင်းစေ့စပ်ပေးနိုင်မယ့် political institutions တွေရဲ့ အခန်းကဏ္ဍဟာ အရေးပါသလို၊ ဒီမိုကရက်တစ် အုပ်ချုပ်မှုရဲ့ ဖွဲ့စည်းပုံမှာလဲ flexibility ရှိရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီအထဲမှာ အရေးကြီးတာကတော့ ကွဲပြားတဲ့ လူ့အဖွဲ့အစည်းတိုင်းကို ဒီဂရီမြင့်မားတဲ့ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့် ပေးအပ်ရေးပါ။ ဒီလိုလုပ်ခြင်းအားဖြင့် အတွင်းစည်းမှာ အခြေခံအားဖြင့် integration ရှိလာပါတယ်။
တကယ်တော့ ဒီသဘောတရားဟာ ကွဲပြားခြားနားမှု (diversity) ရှိနေတဲ့ နိုင်ငံတွေမှာ political arrangements တွေ တည်ဆောက်ခဲ့စဉ်က အောင်မြင်ခဲ့တဲ့ သာဓကတွေ အပေါ်မှာ အခြေခံပြီး ပေါ်ပေါက်လာခဲ့တာပါ။ ဥပမာအားဖြင့်– ဘယ်လဂျီယံနိုင်ငံမှာဆိုရင် Flemings နဲ့ Walloonsတို့အကြားက ကွဲပြားခြားနားမှုတွေ၊ ဟော်လန်မှာဆိုရင် အမြစ်တွယ်နေတဲ့ religious cleverages တွေ၊ သြတတြီးယားမှာဆိုရင် anti-clerical socialistsနဲ့ catholic bourgeoisie တို့အကြားက ပြင်းထန်တဲ့ antagonism တွေစတဲ့ ကွဲပြားခြားနားမှုတွေဖြစ်ပါတယ်။
ဒီလိုကွဲပြားခြားနားတဲ့ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုတွေ စုပေါင်းနေထိုင်နေတဲ့ နိုင်ငံတွေရဲ့ ဒီမိုကရေစီ အသွင်ကူးပြောင်းမှုတွေအတွက် အသင့်လျော်ဆုံးဖြစ်တဲ့ consociational democracy သဘောတရားမှာ အခြေခံစည်းမျဉ်းနှစ်ချက် ရှိပါတယ်။ ပထမဆုံးလိုအပ်တဲ့ အခြေခံစည်းမျဉ်းကတော့ သက်ဆိုင်ရာနိုင်ငံမှာရှိတဲ့ နိုင်ငံရေးအမြင်နဲ့ အတွေးအခေါ်အများစုကို ခြုံငုံဖွဲ့စည်းထားတဲ့ ပါဝါရှယ်ယာ အဖွဲ့အစည်း (executive power-sharing institutions) (သို့မဟုတ်) ညွှန့်ပေါင်း အဖွဲ့အစည်း (grand coalition institutions) တွေဖြစ်ပါတယ်။ ဒုတိယလိုအပ်တဲ့ စည်းမျဉ်းကတော့ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစု အားလုံးအတွက် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့် ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီလိုလုပ်ရာမှာ လူဦးရေအပေါ်မှာ မူတည် တွက်ချက်ပြီး public offices တွေကို ခွဲဝေဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ proportionality အပေါ် အခြေခံရမှာဖြစ်ပါတယ်။
နိုင်ငံရေးသိပ္ပံပညာရှင်များက ဒီလိုအခြေခံစည်းမျဉ်းတွေအပြင် multi-ethnic political system တွေအတွက် အသုံးဝင်လှတဲ့ preconditions တွေကို ဖော်ထုတ်ရေးသားခဲ့ကြပါတယ်။ အဲဒီအထဲမှာ အရေးကြီးတဲ့ အချက်ကတော့ လူမျိုးကြီးဝါဒ ကျင့်သုံးနေတဲ့ လူမျိုးစုတခု မရှိဖို့ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုတွေ စုပေါင်းနေထိုင်တဲ့ နိုင်ငံတရပ်မှာ လူမျိုးကြီးဝါဒ ကျင့်သုံးတဲ့ လူမျိုးစုတခု ရှိနေရင်၊ ဒါမှမဟုတ် ဒီဝါဒကို အားပေးနေတဲ့ နိုင်ငံအုပ်ချုပ်ရေးစနစ်တရပ် ရှိနေရင် ဒီနိုင်ငံက ပြည်သူတွေဟာ ပြည်တွင်းစစ်ရဲ့ သားကောင်တွေ ဖြစ်ရတတ်ပါတယ်။ ဒီလိုအဖြစ်တွေကို ရှောင်ကြဉ်ဖို့ အကောင်းဆုံးစနစ်တခုကတော့ စစ်မှန်သော ပြည်ထောင်စုစနစ်ပါပဲ။ ဒီစနစ် မပေါ်ပေါက်နိုင်သရွေ့ ပဋ္ဋိပက္ခတွေဟာ မပြေလည်နိုင်ပါဘူး။ စစ်ရေးအင်အား၊ စီးပွားရေးအင်အား ချိန်ခွှင်လျှာမညီချိန်မှာ ခေတ္တငုပ်လျှိုးနေခဲ့ရင်တောင် မီးပွားတွေဟာ မငြိမ်းတာကြောင့် မီးတောက်တွေ အဖြစ် အချိန်မရွေး ပြန်ပေါ်လာနိုင်ပါတယ်။
နောက်ထပ်အရေးကြီးတဲ့ အချက်တချက်ကတော့ လူမှုစီးပွားကွာဟမှု (socio-economic inequality) တွေဖြစ်ပါတယ်။ လူမျိုးစုတွေအကြားမှာ ဒီလိုကွာဟမှုတွေ သိပ်ကြီးနေရင် နိုင်ငံတခုလုံးရဲ့ စီးပွားရေး၊ လူမှုရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ပညာရေး ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုတွေကို ထိခိုက်စေတော့တာပါပဲ။ ဒါကြောင့် ဒေသတခုချင်းစီအလိုက် စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုပရောဂျက်တွေ ချမှတ်ရေးဆွဲပေးဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ စီးပွားရေး၊ လူမှုရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုတွေဟာ ဒီမိုကရေစီအသွင် ကူးပြောင်းမှုတွေအတွက် အထူးပဲ အရေးကြီးလှတဲ့ explanatory factors တွေဖြစ်တာကြောင့် အထူးအာရုံစိုက်ပြီး စနစ်တကျ ပြုလုပ်ဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။
(ဆက်လက်ဖော်ပြပါမည်)
ခင်မမမျိုး (၂၀၁၃)

လူမျိုးစုရေးရာ ပဋိပက္ခများ (အပိုင်း-၅)


(၄) Competition over Resources Approach
ethnic identities များအပေါ် အခြေခံပြီး၊ နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှုများ ပြုလုပ်ခြင်းဟာ လူမျိုးစုရေးရာ သည်းခံနိုင်စွမ်းလျော့နည်းမှုနဲ့ အရင်းအမြစ်များနှင့် အခွင့်အရေးများအပေါ် ပြိုင်ဆိုင်မှုများကို တိုးမြင့်စေပါတယ်။ စနစ်တကျမဖြေရှင်းခဲ့ရင် လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခများကို ဦးတည်သွားတတ်ပါတယ်။ အထူးသဖြင့် အရင်းအမြစ်များ ရှားပါးချိန်တွေမှာ နိုင်ငံရေးဇာတ်ကောင်းအချို့က ပဋိပက္ခဖြစ်နိုင်ချေ မြင့်မားအောင် ပုံဖော်ဆောင်ရွက်သွားလို့ ရတတ်ပါတယ်။ Organization for Economic Cooperation and Development (OECD) နဲ့ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု နိုင်ငံတကာဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး အေဂျင်စီတို့ရဲ့ အစီရင်ခံစာများအရ အခွင့်အလမ်းနဲ့ အရင်းအမြစ်များ ဆုံးရှုံးနေတဲ့ လူမျိုးစု အဖွဲ့အစည်းများ အကြားမှာ လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခအတွက် စည်းရုံးခံရနှုန်း ပိုမိုမြင့်မားလေ့ရှိကြောင်း လေ့လာတွေ့ရှိရပါတယ်။
မြေယာပိုင်ဆိုင်မှုအခွင့်အလမ်း၊ အလုပ်အကိုင်၊ ပညာသင်ထောက်ပံ့ကြေး၊ ဘာသာစကားအခွင့်အလမ်း၊ ဖွံ့ဖြိုးရေးအသုံးစရိတ် ခွဲဝေမှု စတာတွေဟာ လူတဦးချင်းနဲ့ အဖွဲ့အစည်းများရဲ့ အကျိုးစီးပွားတွေ အပေါ်မှာ သက်ရောက်မှုရှိပါတယ်။ ဒီအရင်းအမြစ်နဲ့ အခွင့်အလမ်းတွေ ရှားပါးလာချိန်မှာ ပြိုင်ဆိုင်မှုတွေ ဖြစ်ပွားလာတတ်ပါတယ်။ လူမျိုးစုတွေအကြားမှာ အဓိက ပြိုင်ဆိုင်မှုဖြစ်စေတတ်တာကတော့ စီးပွားရေး အရင်းအမြစ်များပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ အလုပ်လက်မဲ့ပြဿနာနဲ့ အနာဂတ်အတွက် အခွင့်အလမ်းနည်းပါးမှု ဖြစ်ပွားလာချိန်တွေမှာ လူမျိုးစုတခုဟာ အခြားလူမျိုးစုများကို အပြစ်ရှာမှုတွေ ဖြစ်ပွားလာတတ်ပြီး၊ လူမျိုးစုများအကြား ပြိုင်ဆိုင်မှုတွေ ရှိလာတတ်ပါတယ်။
စီးပွားရေးအခွင့်အလမ်းတွေသာမက ဘာသာစကားသုံးစွဲမှုအခွင့်အလမ်း၊ ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု၊ အမျိုးသားရေးလက္ခဏာ၊ နိုင်ငံရေးအခွင့်အလမ်း၊ ဒေသတွင်း လူမျိုးစုအာဏာ စတဲ့ collective goods တွေနဲ့ ပတ်သက်ပြီးတော့လဲ လူမျိုးစုများအကြား ပြိုင်ဆိုင်မှုများ ရှိတတ်ကြောင်း နိုင်ငံရေးပညာရှင် Lake နဲ့ Rothchild တို့က ဖော်ပြထားခဲ့ကြပါတယ်။ နိုင်ငံရေးပညာရှင်များစွာရဲ့ သုတေသနပြုချက်တွေမှာ လူမျိုးစုများအကြား ပြိုင်ဆိုင်မှုကို တိုးမြင့်စေတဲ့ ယန္တရားများကို ဖော်ထုတ်ထားကြရာမှာ လူမျိုးစုများအပေါ် အခြေခံပြီး ကွဲပြားနေသော အလုပ်သမားဈေးကွက်၊ အလုပ်ခွင် ခွဲခြားသတ်မှတ်မှု စတာတွေကိုလဲ ထည့်သွင်းဖော်ပြထားကြပါတယ်။
(၂၀) ရာစုနှောင်းပိုင်းကာလမှာ လူမျိုးစုရေးရာ နိုင်ငံရေး၊ စီးပွားရေး ကွဲပြားမှုများကို ရည်ညွှန်းဖော်ပြတဲ့ “internal colonialism” ဆိုတဲ့ သဘောတရားတခု ထပ်မံပေါ်ထွက်လာခဲ့ပါတယ်။ ဒီသဘောတရားအရ နိုင်ငံအတွင်းမှာနေထိုင်တဲ့ လူမျိုးစုတခုဟာ လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်းမှာ လွှမ်းမိုးချုပ်ကိုင်မှုရှိလာတဲ့အခါ အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားနဲ့ အခြားအင်စတီကျူးရှင်းများစွာမှာ သက်ဆိုင်ရာ လူမျိုးစုရဲ့ အာဏာကို တည်ဆောက်ထားလေ့ရှိပါတယ်။ ဒီလိုအခြေအနေကနေ ရုတ်ခြည်းနိုင်ငံရေးအခြေအနေ ပြောင်းလဲမှု တစုံတရာဖြစ်သွားချိန်မှာ အခြားလူမျိုးစုများရဲ့ အခွင့်အရေးများကို အသိအမှတ်ပြုပြီး နိုင်ငံတော် ယန္တရားများမှာ ထည့်သွင်းလာရတဲ့ အခြေအနေတွေ ရှိလာတတ်ပါတယ်။
ဒီအခါမှာ တချိန်က လွှမ်းမိုးချုပ်ကိုင်မှုရှိနိုင်ခဲ့တဲ့ အုပ်စုက သူတို့လူမျိုးစုရဲ့ ပါဝါတွေကို လျော့နည်းသွားမှာကို စိုးရိမ်စ ပြုလာရာက အမျိုးသားရေးဝါဒ (nationalism) အလွန်အမင်း ရှင်သန်ကြီးထွားလာပြီး၊ လူမျိုးစုများအကြား ယှဉ်ပြိုင်မှုတွေ ပေါ်ထွက်လာတတ်ပါတယ်။ လူမျိုးစုများ အကြားယှဉ်ပြိုင်မှု (Inter-ethnic competition) ဟာ အမြင်ကွဲပြားမှုများကို လက်မခံခြင်း၊ အုပ်စုကွဲပြားမှု သင်္ကေတလက္ခဏာများကို အလွန်အကျူးဖော်ဆောင်ခြင်း၊ ကွဲပြားခြားနားသူများကို ခွဲခြားဆက်ဆံခြင်း စတာတွေကနေတဆင့် လူမျိုးရေးအဓိကရုဏ်းများ၊ လူမျိုးစုအခြေပြု စစ်ပွဲများ ဖြစ်ပွားလာစေတတ်ပါတယ်။ ဒီလိုအခြေအနေတွေဟာ အာဏာရှင်စနစ်မှ ဒီမိုကရေစီအသွင် ကူးပြောင်းစ နိုင်ငံတွေမှာ ဖြစ်ပွားတတ်လေ့ရှိတဲ့အတွက် အသွင်ကူးပြောင်းမှု ဦးဆောင်နေသူများမှ အထူးသတိထား ကိုင်တွယ်သင့်တဲ့ အခြေအနေတရပ် ဖြစ်ပါတယ်။
(ဆက်လက်ဖော်ပြပါမည်)
ခင်မမမျိုး (၂၀၁၃)

လူမျိုးစုရေးရာ ပဋိပက္ခများ (အပိုင်း-၄)


(၃) Political Entrepreneurs Approach
ရုတ်ခြည်းနိုင်ငံရေးပြောင်းလဲမှုကနေ ပေါ်ထွက်လာတဲ့ မတည်ငြိမ်မှုနဲ့ မရေရာမှု အခြေအနေတွေ၊ လူမျိုးစုများအကြား ဆက်ဆံရေးကို ကောင်းမွန်စွာ ဖော်ဆောင်နိုင်ခြင်းမရှိသေးတဲ့ အင်စတီကျူးရှင်း ဆိုင်ရာ အားနည်းချက်တွေ ရှိနေတဲ့ အခြေအနေတွေကို အမြတ်ထုတ်ပြီး၊ နိုင်ငံရေးအရ ပါဝါတည်ဆောက်လိုတဲ့ နိုင်ငံရေးဇာတ်ကောင်တွေ ရှိလာခဲ့ရင် လူမျိုးစုရေးရာ ပဋိပက္ခတွေ ကြီးထွားလာတတ်ပါတယ်။ အတိတ်က ဖြစ်ပွားခဲ့တဲ့ ပဋိပက္ခတွေ၊ အာဃာတတွေကနေ လူမျိုးစုများ အကြား အမုန်းတရားတွေ ဖြစ်ပွားလာအောင် လုပ်ဆောင်မှုတွေ ပေါ်ထွက်လာတဲ့အခါ inter-ethnic security dilemma ဖြစ်လာတတ်ပါတယ်။
နိုင်ငံရေးပညာရှင် Stuart Kaufman ဆိုသူက နိုင်ငံရေး၊ လူမျိုးရေးအစွန်းရောက်နေတဲ့ ခေါင်းဆောင် တွေက သူ့ရဲ့ လူမျိုးစုတွေအကြားမှာ တင်းမာခက်ထန်မှုတွေ ရှိလာအောင် အားပေးအားမြှောက် ပြုလုပ်ပြီး၊ လူမျိုးစုတွေကလဲ ဒီလို စစ်သွေးကြွခေါင်းဆောင်ကို ထောက်ခံအားပေးနေခဲ့မယ်ဆိုရင် ဒီခေါင်းဆောင်တွေနဲ့ လူမျိုးစုတွေက အခြားလူမျိုးစုများကို ခြိမ်းချောက်လာပြီး၊ security dilemma တခု ဖြစ်လာတတ်ကြောင်းနဲ့ ဒီလိုဖြစ်လာတဲ့အခါ အခြား လူမျိုးစုများ အတွင်းမှာလဲ တင်းမာမှုများ ထပ်မံ ပေါ်ထွက်လာပြီး စစ်ပွဲတွေ စတင်လာလေ့ရှိကြောင်း ရေးသားဖော်ပြခဲ့ပါတယ်။
ကြောက်ရွံ့မှု၊ အပြစ်ဖို့မှုနဲ့ အမုန်းတရားတွေကို အချို့သော နိုင်ငံရေးစွန့်ဦးတီထွင်သူများက ခွဲခြားထိန်းချုပ်ရေး လက်နက်အဖြစ် အသုံးပြုတတ်ကြပါတယ်။ နိုင်ငံရေးပညာရှင် Zupanov ဆိုသူက လူမျိုးစုအကြား အမုန်းတရားများဖြစ်စေတတ်သော နိုင်ငံရေးခေါင်းဆောင်တွေဆီမှာ မီဒီယာ ထုတ်လုပ်ရေးကိုပါ စွမ်းဆောင်နိုင်ရည်ရှိနေခဲ့ရင် အကြမ်းဖက်မှုများ ပေါ်ထွက်လာစေရန် ပိုမိုအားကောင်းစေတတ်ကြောင်း ဆိုထားခဲ့ပါတယ်။
political entrepreneurs approach ဟာ institutional approach နဲ့လဲ နီးကပ်စွာ ဆက်နွယ်မှု ရှိပါတယ်။ လူမျိုးစုရေးရာ ပဋိပက္ခများကို ငြိမ်းချမ်းစွာ မဖြေရှင်းပဲ အကြမ်းဖက်အနိုင်ယူသော နည်းလမ်းများနဲ့ ဖြေရှင်းလိုသော နိုင်ငံရေးခေါင်းဆောင်များသာ အစိုးရအုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားထဲ ရောက်ရှိနေခဲ့ရင် ပဋိပက္ခဖြစ်ပွားနိုင်ချေက ပိုမိုမြင့်မားလာတတ်ပါတယ်။ နိုင်ငံရေးပညာရှင် Morris ဆိုသူကလဲ နိုင်ငံရေးဦးဆောင်မှုနဲ့ အင်စတီကျူးရှင်းများအကြားက ဆက်နွယ်မှုများကို လေ့လာခဲ့ရာမှာ အင်စတီကျူးရှင်းများကို နိုင်ငံရေးခေါင်းဆောင်များက အမုန်းတရားများ ပြန့်ပွားရေး၊ ခွဲခြားဆက်ဆံမှုများ အားပေးဖော်ဆောင်ရေး တို့အတွက် အသုံးချသွားခြင်း မရှိအောင် သတိပြုသင့်ကြောင်း ရေးသားဖော်ပြထားခဲ့ပါတယ်။
(ဆက်လက်ဖော်ပြပါမည်)
ခင်မမမျိုး (၂၀၁၃)

လူမျိုးစုရေးရာ ပဋိပက္ခများ (အပိုင်း-၃)



(၂) Institutional Approach
လူမျိုးစုရေးရာ ပဋိပက္ခဖြစ်နိုင်ချေကို ဆန်းစစ်ရာမှာ အင်စတီကျူးရှင်းတွေရဲ့ အခန်းကဏ္ဍက အလွန်အရေးကြီးပါတယ်။ လူမျိုးစုများအကြား ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးကို အားပေးခြင်း (သို့မဟုတ်) ကန့်သတ်ခြင်းများ ပြုလုပ်ပြီး လူမျိုးစုများအကြား ဆက်နွယ်ပတ်သက်မှုတွေကို ဖော်ကျူးပေးနိုင်တာက အင်စတီကျူးရှင်းများ ဖြစ်ပါတယ်။ နိုင်ငံရေးပညာရှင် Crawford ဆိုသူက အင်စတီကျူးရှင်းများအနေနဲ့ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး၊ စည်းမျဉ်းများ၊ ဓလေ့ထုံးစံများ၊ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများအတိုင်း လိုက်နာ ဆောင်ရွက်ရေး၊ ကိုယ်စားပြုရေး၊ တာဝန်ခံမှုရှိရေး စတာတွေကို အားပေးဖော်ဆောင်လို့ ရကြောင်း အကြံပြုထားခဲ့ပါတယ်။ identity politics မှ ပဋိပက္ခအဖြစ် မပြောင်းလဲ သွားစေရေးအတွက် နိုင်ငံတော် အင်စတီကျူးများပေါ်မှာ မူတည်ကြောင်း သူမက ဆိုထားခဲ့ပါတယ်။
identity politics ရှိနေချိန်မှာ နိုင်ငံတော်အနေနဲ့ ငြိမ်းချမ်းစွာ နိုင်ငံရေးယှဉ်ပြိုင်မှုကို အားပေးခြင်း၊ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများနဲ့ သဘောတူလက်ခံထားတဲ့ စာချုပ်စာတမ်းပါ ကတိကဝတ်များအတိုင်း ဖော်ဆောင်မှုရှိခြင်း၊ လူမျိုးစုအခြေခံ နိုင်ငံရေးဇာတ်ကောင်များအကြား ပဋိပက္ခများကို ငြိမ်းချမ်းစွာ ဖြေရှင်းနိုင်ရန် ကြိုးပမ်းခြင်းများ ပြုလုပ်နိုင်ပါက ပြည်တွင်းစစ်ဖြစ်ပွားမှုကို ကာကွယ်နိုင်ကြောင်းကိုလဲ မီးမောင်းထိုးဖော်ပြခဲ့ပါတယ်။
အင်စတီကျူးရှင်း ချဉ်းကပ်နည်းလမ်းကို ထောက်ခံသူများက ၁၉ ရာစုခေတ်ကာလမှာ ဆွစ်ဇလန်နိုင်ငံမှာ ဖြစ်ပွားခဲ့တဲ့ လူမျိုးစုသုံးစုအကြားက တင်းမာမှုတွေကို ယခုအချိန်မှာ consociational democracy အပေါ်မှာ အခြေခံတဲ့ နိုင်ငံရေးစနစ်အရ ethnic pluralism ကျင့်သုံးပြီး၊ အုပ်စုသုံးစုအကြား အာဏာခွဲဝေခြင်း နည်းလမ်းနဲ့ စီမံခန့်ခွဲနိုင်ခဲ့ကြောင်း ဥပမာပေး ဖော်ပြထားကြပါတယ်။
နိုင်ငံရေးပညာရှင် Enloe နဲ့ Nagel ဆိုသူတို့က နိုင်ငံတော်ရဲ့ အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားနဲ့ ဥပဒေဆိုင်ရာ အင်စတီကျူးရှင်းများဟာ အရင်းအမြစ်များကို လူမျိုးစုအပေါ်မှာ အခြေခံ ခွဲဝေပြီး၊ လူမျိုးစုများအပေါ်မှာ အခြေခံတဲ့ political mobilization ကို ပြုလုပ်လေ့ရှိကြကြောင်း လေ့လာတွေ့ရှိခဲ့ကြပါတယ်။ သို့ပေမယ့် ethnic identity ကို အလွန်အမင်းအာရုံစိုက်ပြီး၊ နိုင်ငံရေးအင်စတီကျူးရှင်းတွေက မြှင့်တင်တဲ့ တိုင်းပြည်တွေမှာ၊ ကွဲပြားခြားနားသော လူမျိုးစုများအကြား လူမှုရေး ပေါင်းကူးဆက်နွယ်ရေးကို မြှင့်တင်တဲ့ တိုင်းပြည်တွေထက် လူမျိုးစုရေးရာ ပဋိပက္ခပိုမိုများပြားကြောင်း သုတေသနပြုချက်များမှာ တွေ့ရှိခဲ့ကြပါတယ်။
ကိုလိုနီစနစ်နဲ့ ဒီမိုကရေစီစနစ်တို့ရဲ့ နိုင်ငံရေးအင်စတီကျူးရှင်းတွေဟာ လူမျိုးစုများအကြား ဆက်ဆံရေးကို ကြီးမားစွာ အကျိုးသက်ရောက်မှုရှိစေပါတယ်။ ကိုလိုနီစနစ်မှာ လူမျိုးစုများအလိုက် ခွဲခြားအုပ်ချုပ်ရေး မဟာဗျူဟာကို အသုံးပြုပြီး၊ ကိုလိုနီစနစ်ခိုင်မြဲအောင် ပြုလုပ်လေ့ရှိပါတယ်။ ဒါကြောင့်လဲ ကိုလိုနီစနစ်လက်အောက်က လွတ်မြောက်လာတဲ့ တိုင်းပြည်တွေမှာ ယခင်အစိုးရဟောင်းရဲ့ အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရား လျော့နည်းလာတာနဲ့ တပြိုင်နက် လူမျိုးစုများအကြားမှာ ပြည်တွင်းစစ် ဖြစ်လာ တတ်ပါတယ်။ အခြေအနေတွေကို ငြိမ်းချမ်းစွာ မဖြေရှင်းပဲ စစ်ရေးအရ ဖြေရှင်းလိုတဲ့ ခေါင်းဆောင်များ ရှိနေခဲ့ရင် လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခဖြစ်နိုင်ချေက ပိုပြီး မြင့်မားတတ်ပါတယ်။
ဒီမိုကရက်တစ်အင်စတီကျူးရှင်းများဟာ လူမျိုးစုများအကြား ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးကို အားပေးမြှင့်တင်ပြီး၊ ပဋိပက္ခဖြစ်နိုင်ချေကို လျှော့ချပေးနိုင်ကြောင်း သုတေသန တွေ့ရှိချက်များက အဆိုပြုထားကြပါတယ်။ နိုင်ငံရေးပညာရှင် Prazauskas ဆိုသူက ဒီမိုကရေစီစနစ်ကျင့်သုံးတဲ့ လူမျိုးစုများ စုပေါင်းနေထိုင်ရာ တိုင်းပြည်တခုမှာ တည်ငြိမ်အေးချမ်းမှုကို နိုင်ငံရေးအပေးအယူ လုပ်ခြင်းများ၊ တွေ့ဆုံဆွေးနွေးမှုများနဲ့ ဖော်ဆောင်လေ့ရှိတဲ့အတွက် လူမျိုးစုရေးရာ ပဋိပက္ခ ဖြစ်နိုင်ချေကို လျှော့ချပေးနိုင်ကြောင်း ဆိုထားခဲ့ပါတယ်။ နိုင်ငံရေး ပညာရှင် Dixon ဆိုသူကလဲ ဒီမိုကရေစီစနစ်ကျင့်သုံးတဲ့ တိုင်းပြည်များဟာ ပဋိပက္ခများ စတင်ဖြစ်ပွားလာချိန်မှာ ဆက်လက် မပြန့်ပွားသွားအောင် ထိန်းချုပ်နိုင်ရေးအတွက် အကောင်းဆုံး ယန္တရားများကို အခြားစနစ်များထက် ပိုပြီး ပြည့်စုံကြောင်း မီးမောင်းထိုးပြထားခဲ့ပါတယ်။
အာဏာရှင်စနစ်ကနေ ဒီမိုကရေစီစနစ်ကို အသွင်ကူးပြောင်းတဲ့ လူမျိုးစုများ စုပေါင်းနေထိုင်တဲ့ တိုင်းပြည်တွေရဲ့ အသွင်ကူးစအချိန်မှာ စစ်ဆေးထိန်းချုပ်မှုများကို အင်အားသုံးပြုလုပ်တဲ့ စနစ်ကို စတင်ဖြေလျှော့ရလေ့ရှိပါတယ်။ ဒီလိုအခြေအနေတွေမှာ လူမျိုးစုအဖွဲ့အစည်းတွေရဲ့ စည်းရုံးရေး၊ လှုပ်ရှားဆောင်ရွက်ရေး နယ်ပယ်နဲ့ လုပ်ပိုင်ခွင့်တွေ ပိုမိုကျယ်ပြန့်လာပါတယ်။ ဒါကို အကြောင်းပြုပြီး ငြိမ်းချမ်းစွာ အတူတကွယှဉ်တွဲနေထိုင်ရေးကို အားပေးတဲ့ နိုင်ငံရေးဇာတ်ကောင်များ ရှိသလို၊ အာဃာတနဲ့ အမုန်းတရားများကို ပြန်လည်ဖော်ထုတ်ပြီး နိုင်ငံရေးအရ ပါဝါအခြေခံတည်ဆောက်တဲ့ နိုင်ငံရေးဇာတ်ကောင်များလဲ ရှိလာတတ်ပါတယ်။ ဒီဇာတ်ကောင်များအကြားမှာလဲ အချင်းချင်း အားပြိုင်မှုဖြစ်ပြီး၊ အားသာတဲ့ဘက်ရဲ့ နိုင်ငံရေးလမ်းစဉ်က လူထုအကြားမှာ ပျံ့နှံ့သွားတတ်ပါတယ်။
ဒီမိုကရေစီအသွင်ကူးပြောင်းစမှာ လူမျိုးစုတွေအကြား ဖြစ်လေ့ဖြစ်ထရှိတဲ့ အခြားကိစ္စတရပ်ကတော့ ရုတ်ခြည်း နိုင်ငံရေးအခြေအနေပြောင်းလဲမှုမှာ လူများစုများက လူနည်းစုများကို လွှမ်းမိုးချုပ်ကိုင် အနိုင်ယူသွားမှာကို စိုးရိမ်ကြောင့်ကြစိတ်ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် အသွင်ကူးပြောင်းမှုကို ဦးဆောင်တဲ့ နိုင်ငံရေးဇာတ်ကောင်များက ဒီစိုးရိမ်ကြောင့်ကြစိတ်များ လျော့နည်းစေရန် ပွင့်လင်းမြင်သာမှု၊ ရိုးသားမှု တို့ကို အခြေခံတဲ့ ဆက်ဆံရေးစနစ်တခုကို လူမျိုးစုများနဲ့ ထားရှိဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ နိုင်ငံရေးပညာရှင် Lijphart ဆိုသူကMajority rule ဟာ အာဏာရှင်စနစ်နဲ့ civil strife ကိုသာ ဦးတည်စေတဲ့အတွက် consensus နဲ့ inclusion တို့ကို အခြေခံတဲ့ ဒီမိုကရေစီအစိုးရတရပ်ကို ဖော်ဆောင်သင့်ကြောင်း အကြံပြုထားခဲ့ပါတယ်။
(ဆက်လက်ဖော်ပြပါမည်)
ခင်မမမျိုး (၂၀၁၃)

လူမျိုးစုရေးရာ ပဋိပက္ခများ (အပိုင်း-၂)

(ကျေးဇူးတင်လွှာ။            ။ အမ ခင်မမမျိုး၏ Facebook မှ လေးစားစွာ ကူးယူဖော်ပြပါသည်။)

လူမျိုးစုရေးရာ ပဋိပက္ခများ ဖြစ်ပွားရတဲ့ အကြောင်းရင်းတွေကို ပညာရှင်များက ချဉ်းကပ်မှုနည်းလမ်း (approaches) လေးခုနဲ့ ဖော်ထုတ်ခဲ့ကြပါတယ်။
(၁) Primordialist Approach
ဒီနည်းလမ်းက လူမျိုးစုတွေအကြားမှာ ရှေးပဝေသဏီကတည်းက ရှိနေခဲ့တဲ့ အာဃာတတွေကို အာရုံစိုက် လေ့လာခဲ့ပါတယ်။ လူမျိုးစုတခုကို ဖော်ထုတ်ပြသနိုင်ဖို့အတွက် အခြားလူတွေကို ခွဲခြား ဆက်ဆံမှုဟာ ဘိုးစဉ်ဘောင်ဆက် လူသားပတ်သက်ဆက်နွယ်မှုတွေကို အခြေခံပါတယ်။ ရံဖန်ရံခါ လူသားမဟုတ်ပဲ အခြားသတ္တဝါတွေလဲ ဖြစ်နေတတ်ပါတယ်။ ဒီအမြင်အရ အစွန်းရောက်မှုနဲ့ သည်းခံနိုင်စွမ်းနည်းပါးမှုတွေက လူ့အဖွဲ့အစည်းရဲ့ သဘောသဘာဝဖြစ်နေပြီး၊ နိုင်ငံရေးအကျိုးစီးပွား ထက် ပိုမိုကျော်လွန်နေတတ်ပါတယ်။
ဒီချဉ်းကပ်နည်းလမ်းဟာ လူမျိုးရေးပဋိပက္ခတွေနဲ့ လူမျိုးရေးရာ ပဋိပက္ခဖြစ်နိုင်ချေတွေရဲ့ အခန်းကဏ္ဍကို ရှင်းလင်းတင်ပြပေးထားပါတယ်။ လူမျိုးစုရေးရာ ခံစားချက်တွေဟာ primordial ဖြစ်လာတဲ့အခါ၊ အတိတ်က တရားမမျှတမှုများနဲ့ အာဃာတတွေကို အခြေခံတဲ့ လူမှုရေးနဲ့ နိုင်ငံရေးရာ constructed reality ရှိလာတတ်ပါတယ်။ နိုင်ငံရေးပညာရှင် Suny ဆိုသူက ဒါနဲ့ ပတ်သက်ပြီး national identities နဲ့ ethnic identities တွေဟာ သင်ကြားမှု၊ ထပ်ဖန်တလဲလဲ ပြောဆိုမှု၊ ပြန်လည် ဖော်ထုတ်မှုတွေကြောင့် ပေါ်ထွက်လာတဲ့ ခံစားမှုများအပေါ် အခြေခံကြောင်း ရေးသား ဖော်ပြထားပါတယ်။
လူမျိုးစုတခုရဲ့ သမိုင်းကြောင်းဆိုတာ လူမှုရေးရာ ပြန်လည်တည်ဆောက်မှု တရပ်ဖြစ်ပြီး၊ တိုင်းပြည်ဆိုတာ သမိုင်းကြောင်းဖန်တီးမှုဖြစ်စဉ်ကနေ ပေါ်ထွက်လာတဲ့ စုစည်းမှု တခုလဲဖြစ်ပါတယ်။ တိုင်းပြည်နဲ့ လူမျိုးစုတွေရဲ့ သမိုင်းတွေကို ပြန်လည်ဖော်ပြရာမှာ သမိုင်းအစတွေ၊ ဖြစ်စဉ်တွေ၊ သူရဲကောင်းဝါဒတွေ၊ ကြီးကျယ်မြင့်မြတ်မှုတွေ၊ စွန့်လွှတ်မှုတွေ၊ ပေးဆပ်မှုတွေ၊ သားကောင်ဖြစ် ရမှုတွေ ပါဝင်နေပါတယ်။ ဒီအတိတ်တွေဟာ အမိမြေဆိုတာနဲ့ ဆက်စပ်နေတဲ့ imagined community တခုကို လူတွေရဲ့ ရင်ထဲကို ထည့်သွင်းပေးပါတယ်။
လူမျိုးစုတွေရဲ့ စုပေါင်းမှတ်ဉာဏ်တွေထဲမှာ သမိုင်းကြောင်းဆိုင်ရာ အချက်အလက်တွေ ပေါင်းစပ် ပါဝင်နေပါတယ်။ နိုင်ငံရေးပညာရှင် Prazauskas ဆိုသူက လူမျိုးစုတခုရဲ့ သမိုင်းကြောင်းဆိုင်ရာ မှတ်ဉာဏ်ကို လူမျိုးစုရဲ့ အတိတ်သမိုင်း၊ အခြားလူမျိုးစုများနဲ့ ပတ်သက်ဆက်နွယ်မှုများ၊ လူမျိုးစု ပုံဖော်မှုများ ပေါင်းစပ်နေသော အတွေးအမြင်များ လို့ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုထားပါတယ်။
လူမျိုးရေးနဲ့ ဘာသာရေးရာ identity များကို ပြန်လည်ဖော်ထုတ်ရာမှာ သမိုင်းကို အသုံးပြုလေ့ရှိပါတယ်။ လူမျိုးစုများအကြား တင်းမာမှုတွေ၊ အခြားလူမျိုးများအပေါ် ခွဲခြားဆက်ဆံမှုတွေ ရှိလာစေရေးအတွက်လဲ အတိတ်သမိုင်းထဲက အာဃာတတွေကို ဖော်ထုတ်တတ်ကြပါတယ်။ နိုင်ငံရေးပညာရှင် Rothschild ဆိုသူက ရုတ်ခြည်းနိုင်ငံရေးပြောင်းလဲမှု အခြေအနေတွေမှာ လူတွေဟာ လူမျိုးရေး၊ ဘာသာရေး ကွဲပြားမှုတွေကို ပြန်လည်ဖော်ထုတ်လာတတ်ကြကြောင်း ဆိုထားပါတယ်။
လူမျိုးစုရေးရာ ပဋိပက္ခတွေကို လူမျိုးစုများအကြားမှာ အမြစ်တွယ်နေတာကြောင့် ပြောင်းလဲဖို့ မဖြစ်နိုင်ကြောင်း မြင်လေ့ရှိတာက ရှုပ်ထွေးတဲ့ ပြဿနာရဲ့ ရိုးရှင်းသော အမြင်ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီအမြင်တွေဟာ လူမျိုးစုရေးရာပဋိပက္ခများကို ဖြေရှင်းပြီး၊ ငြိမ်းချမ်းရေးတည်ဆောက်လိုသူများအတွက် အတားအဆီးတွေ ဖြစ်စေနိုင်ပါတယ်။ လူမျိုးစုရေးရာ ပဋိပက္ခများ ဖြစ်ရခြင်း အကြောင်းရင်းကို primordial approach တခုတည်းနဲ့ ရှုမြင်ခြင်းဟာ ပဋိပက္ခရဲ့ ဆိုးကျိုးသက်ရောက်မှု ရှိခဲ့ရတဲ့ လူ့အဖွဲ့အစည်းကို ဥပက္ခာပြုရာ ရောက်ပါတယ်။ နိုင်ငံရေးပညာရှင် Akbar ဆိုသူက လူမျိုးစုရေးနဲ့ ပတ်သက်တဲ့ ယူဆချက်တွေမှာ အတိတ်သမိုင်းအစဉ်အလာတွေကိုပဲ အာရုံစိုက်ကြခြင်းဟာ “ခေတ်နောက်ပြန်ဆွဲသော လူ့အဖွဲ့အစည်းများသည် အတိတ်ထဲတွင် နေတတ်လေ့ရှိသည်“ ဆိုတဲ့ အမြင်ကို လျစ်လျူရှုရာ ရောက်တတ်ကြောင်း ဆိုထားပါတယ်။
လူမျိုးစုအများအပြား စုပေါင်းနေထိုင်တဲ့ လူ့အဖွဲ့အစည်းတွေတိုင်းမှာ လူမျိုးရေးပဋိပက္ခဖြစ်နိုင်ချေတွေ ရှိတတ်ပါတယ်။ ရုတ်ခြည်းနိုင်ငံရေးအခြေအနေပြောင်းလဲမှုတွေမှာ မရေရာမှုတွေ ပေါ်ထွက်လာတဲ့အခါ၊ ethnic identities နဲ့ ခံစားချက်တွေကို လူမျိုးစုရေးရာ အကြမ်းဖက်မှုအဖြစ် အသုံးချမှုတွေ ရှိလာတတ်ပါတယ်။ နိုင်ငံရေးပညာရှင် Ganguly ဆိုသူက ဒီလို လူမျိုးစုဆိုင်ရာ နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှုနဲ့ ပဋိပက္ခတွေကို အတိတ်သမိုင်းအစဉ်အလာမှာရှိခဲ့တဲ့ အာဃတတွေနဲ့ပဲ ရှုမြင်လေ့လာခြင်း မပြုလုပ်ပဲ အခြားနည်းလမ်းများကိုပါ အသုံးပြုသင့်ကြောင်း အဆိုပြုထားခဲ့ပါတယ်။
(ဆက်လက်ဖော်ပြပါမည်)
ခင်မမမျိုး (၂၀၁၃)

လူမျိုးစုရေးရာ ပဋိပက္ခများ (အပိုင်း-၈)

(၃) ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့် (Autonomy) ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ဆိုတာကို ကွဲပြားခြားနားမှုများအား အပြန်အလှန် အသိအမှတ်ပြုလက်ခံ...